Sabtu, 16 Agustus 2014

Aruh Dayak Pambakulan

TVRI Kalsel, Barabai -- Bujur jaman sudah sasain maju, urang Dayak di banua Kalimantan Selatan tatap maharagu adat budaya warisan padatuannya. Imbah musim katam, banyak urang Dayak nang baaruhan, tamasuk Dayak Pambakulan, di Kampung Linau, Batang Alai Timur, Hulu Sungai Tangah (HST).

Tumatan baisukan, warga sudah takumpulan di Balai Adat nang talung puluh lima pal jauhnya pada Barabai. Di tangah balai sudah banyak umbun, bakul, nang isinya baras, gula, minyak lamak wan nyiur. Ada jua batang buluh nang dibajui kaya bibinian, nang dingarani “babujangan”.

Wayah aruh bamula, balian wan tatuha adat dudukan mangulilingi sasambahan, sambil bamamang, mangariau aruah padatuan. Kada saapa, balian karasukan. Balian nang dirasuki aruah padatuan bajalan kuliling barapa kali, bapandir basa sangiyang awan tatuha adat.  Aruh hanyar tuntung, imbah balian ampih karasukan. Imbah tu, urang makanan samunyaan.

Gasan warga Dayak Pambakulan, aruh imbah katam wajip hukumnya. Banih hasil kataman di pahumaan kada dibariakan gasan dimakan atawa dijual, sabaluman baaruhan. (*) [ysas]  

(“Habar Banua”, TVRI Kalimantan Selatan, Banjarmasin. Siaran Ahad, 17.08.2014, Pukul Lima kamarian. Matan Barabai, Fitri, TVRI Kalimantan Selatan, mahabarakan.) 

                                                                                     


Iwak Matian di Batang Banyu Balangan

TVRI Kalsel, Paringin -- Paiwakan di Kampung Kupang, Lampihong, Balangan, asa marista banar. Iwak gaduhan nang dikurung dalam karamba di batang banyu Sungai Balangan, kana panyakit, matian tunggal ikungan.

Iwak nang kana panyakit, awaknya babintik-bintik. Sisiknya tapaculan. Kada saapa, mati. Panyakitnya datang wayah banyu pasang. Biar tuhuk ditambai, kada mampan jua. Iwak tatap matian. Damintu tatarusan. Bangatnya pulang, panyakitnya malalar. Biar iwak nang kana panyakit sudah dikaluarakan, iwak lain magun haja katularan. 

Ujar bubuhan paiwakan, sudah mandua tahunan iwak gaduhannya bapanyakitan. Napa marganya, bubuhannya kada tahu jua. Suwah jua iwak di karamba matian sabarataan. Saku karacunan banyu buangan matan tabukan parusahaan batu harang.

Dinas Parikanan Balangan sudah mamariksa banyu di batang. Ujar bubuhannya, iwak matian kana hama panyakit. Sapalihan jua marga iwak di karamba kabanyakan. Lain pada itu, banyu sungai sudah rigat.  

Sudah ada paiwakan nang bangkrut. Ada nang tajual karamba. Mun iwak nang kana panyakit sudah ganal-ganal, kawa haja dijual ka pasar. Tagal, mun halui-halui, kada payu dijual. Bubuhan paiwakan bisa rugi bajuta-juta. (*) [ysas]

(“Habar Banua”, TVRI Kalimantan Selatan, Banjarmasin. Siaran Ahad, 17.08.2014, Pukul Lima kamarian. Matan Balangan, Fitri, TVRI Kalimantan Selatan, mahabarakan.) 



Ujian Gasan Calun Guru

TVRI Kalsel, Banjarmasin -- Guru wayah ini lain banar awan guru bahari. Bujur gajihnya sadikit, guru bahari simpun haja. Guru wayah ini sapalihan baparigal kada sampuraka.

Bujur gajihnya ganal, guru wayah ini ada nang bagandakan awan papadaannya. Ada nang katuju baarai, atawa bagandakan, awan muridnya. Ada nang batumburan, galu saalamanan, marga muridnya batianan. Ada jua nang jarang maajar di sakulahan, aur bajualan, bacari duit haja.

Ujar kapala ahui Parsatuan Guru Ripublik Indunisia (PGRI) Kalimantan Selatan, Haji Dahri, sayang banar guru wayah ini sapalihan baparigal nang kada-kada. Tagal, ujarnya, guru manusia jua, nang bisa hilap. PGRI suwah manyurung ka pamarintah, wayah batarimaan, nang cagar jadi guru diuji dahulu jiwanya. Sakira katahuan, patut-kadanya inya jadi guru.

Haji Dahri handak, guru di banua Kalimantan Selatan manjaga adab wan manambah ilmunya, sakira muridnya jadi urang pintar nang baik wan baadab jua. (*) [ysas]

(“Habar Banua”, TVRI Kalimantan Selatan, Banjarmasin. Siaran Ahad, 17.08.2014, Pukul Lima kamarian. TVRI Kalimantan Selatan, mahabarakan.) 





Sabtu, 09 Agustus 2014

Haul Syekh Muhammad Arsyad Al-Banjari

TVRI Kalsel, Martapura -- Umat Islam di banua Kalimantan Selatan wan matan mana-mana mahaul Syekh Muhammad Arsyad Al-Banjari, atawa Datu Kalampayan, nang kadua ratus lapan tahun.

Haulannya di Masigit Tupaturrogibin, Kampung Dalam Pagar Timur, Martapura. Baribu-ribu ikung nang datangan. Ada nang matan Kalimantan Timur wan Kalimantan Tangah. Hubnur Kalimantan Selatan, Rudy Ariffin, wan arjabat banua lainnya, ada jua.

Ujar Rudy Ariffin, Syekh Muhammad Arsyad Al-Banjari bin Abdullah bin Abdurrahman Al-Banjari diranakakan di Kampung Lok Gabang, 17 Maret 1710. Habis umur di Kampung Dalam Pagar, 3 Oktober 1812. Umurnya 102 tahun. Syekh Muhammad Arsyad Al-Banjari cangkal maislamakan urang banua, baik banar mun dituruti umat Islam nang hidup wayah ini.

Ujar Haji Sampurna, nang datang matan Balikpapan, Kalimantan Timur, haul Datu Kalampayan banyak banar hikmahnya, gasan mahargai usaha Syekh Muhammad Arsyad Al-Banjari maislamakan banua Banjar.

Lain pada Hubnur Rudy Ariffin, ada jua Bupati Banjar Sultan Khairul Saleh, Walikota Banjarmasin Muhidin, Bupati Tanah Bumbu Mardani H. Maming, wan arjabat banua Kalimantan Selatan lainnya. (*) [ysas]

(“Habar Banua”, TVRI Kalimantan Selatan, Banjarmasin. Siaran Ahad, 10.08.2014, Pukul Lima kamarian. Matan Martapura, Nurdin Yusuf, TVRI Kalimantan Selatan, mahabarakan.) 

                                                                                     


Maunjun di Lanting Paring Sungai Balangan

TVRI Kalsel, Paringin -- Urang banua Banjar katuju maunjun. Tagal, lain jua rasanya maunjun di tabing wan di atas lanting. Sapanjangan Sungai Balangan, banyak warga maunjun di lanting paring.

Lanting paring nang gasan warga Bumi Sanggam maunjun bajurut sapanjangan sungai. Di hujung lanting, ada wadah gasan kanaungan, sakira paunjunan kada kapanasan atawa kahujanan. Tumatan lanting, tantaran diulur, unjun dilabuh. Sambil mahadang unjunnya dipatuk iwak, paunjunan santai di kanaungan, basangga wihang, manjanaki banyu sungai. Damintu hari-hari.

Sasain parak kamarian, sasain banyak paunjunan datangan. Lanting paring sasain banyak. Ada jua nang maunjun di jukung. Tagal, maunjun di lanting paring sudah lawas jadi kabiasaan warga Balangan.

Warga maunjun kada sahibar gasan baramian haja. Sapalihan ada jua nang gasan bacari. Iwak di Sungai Balangan banyak haja, tamasuk iwak baung. Mun banyak kulihan, sapalihan dijual di pasar, sapalihan gasan dimakan saurang. (*) [ysas]

(“Habar Banua”, TVRI Kalimantan Selatan, Banjarmasin. Siaran Ahad, 10.08.2014, Pukul Lima kamarian. Matan Balangan, Fitri, TVRI Kalimantan Selatan, mahabarakan.) 



Kakanakan Dirungkau Biruang

TVRI Kalsel, Banjarmasin -- Sudah saminggu labih Taufik Hidayat nang umur sawalas tahun ditambai di Rumah Sakit Suaka Insan, Banjarmasin. Tangan kanannya sudah talu kali dijahit, imbah dirungkau wan diigut biruang.

Salasa samalam, tangan kanan murid kalas anam SDN Kampung Melayu 7 ni wawah diigut biruang. Lapak tangannya rabit, tulangnya patah, musti dijahit barapa kali. Ujar kawitan Taufik Hidayat, Nurhayati, inya kada manyangka sahama-hama, bakunjangan ka kabun satua jadi bala gasan anaknya. Ujarnya, kabun satua Pamarintah Banjarmasin musti tanggung jawap. Bayaran rumah sakit, larang banar.

Dinas Partanian Banjarmasin sudah bajanji mambayari rumah sakit. Tagal, ujar kulawarga Nurhayati, inggan samalam balum ada habarnya.

Di banua Kalimantan Selatan, kabun satua sawalasannya. Andaknya di Jalan Jahri Saleh, Banjarmasin. Bujur satuanya kada tapi banyak, tagal nang bakunjangan kamari malaran jua. Sakira urang kada jara, mustinya kakanakan nang datang kamari dijaga wan dihawasi. Sakira kada bakajadian lagi. (*) [ysas]

(“Habar Banua”, TVRI Kalimantan Selatan, Banjarmasin. Siaran Ahad, 10.08.2014, Pukul Lima kamarian. Wiryanto Hadi, TVRI Kalimantan Selatan, mahabarakan.) 





Sabtu, 02 Agustus 2014

Baladuman Malam Hari Raya

TVRI Kalsel, Barabai -- Bunyi gadaguman di Kampung Palajau malam hari raya samalam lain bunyi latupan, tagal laduman karbit. Bunyinya liwar hangkui. Saling nyaringan. Bumi bagantar. Talinga sunging mandangar.

Kadada nang tahunya, matan pabila kabiasaan baladuman saban malam hari raya Idul Fitri ni bamula. Ujar Haji Fahrudin, tatuha Kampung Palajau, Pandawan, Hulu Sungai Tangah (HST), Kalimantan Selatan, tumatan sidin halus warga sudah baladuman saban malam hari raya. Tahun ini warga baulah 108 buting laduman. Tahun samalam, 60 buting haja.

Ladumannya diulah sabulan sabaluman bulan puasa. Laduman musti diulah badahulu, gasan baladuman salajur batakbiran malam hari raya. Ujar Haji Fahrudin, rapun hanau nang gasan diulah laduman musti kujur. Imbah ditabang, dikuyak, dibalah dua. Dalamnya dikarik. Imbah tu, ditangkupakan baasa, diikat tali anyaman buluh. Rapun hanaunya manukar. Sarapun, haraganya ampat ratus ribu. Ada jua nang sajuta, diliat ganal-halusnya.

Sakira hakun babunyi, luang ladumannya dibuati banyu wan karbit. Luangnya ditukupi satumat, sakira karbitnya tarandam. Mun kabanyakan banyu, laduman bisa buntat. Imbah tu, laduman dicucul. Siapa haja hingkat mancucul ladumannya. Kada pandang tuha, lalakian, bibinian atawa kakanakan. Asal wani. Gasan jaga-jaga, nang ampun gawi manyiapakan mutur ambulan wan pamadam kabakaran. Pulisi wan tantara, ada jua.

Sayang banar, Pamarintah HST kada mahatiakan kabiasaan warga baladuman saban malam hari raya Idul Fitri di Kampung Palajau, padahal saku baik banar gasan wisata budaya. Nang datang kada warga Bumi Murakata haja. Urang luar, banyak jua. (*) [ysas]

(“Habar Banua”, TVRI Kalimantan Selatan, Banjarmasin. Siaran Ahad, 03.08.2014, Pukul Lima kamarian. Rachma Ainun, TVRI Kalimantan Selatan, mahabarakan.)